De verborgen kracht van het ecosysteem in je buik

We hebben lang gedacht dat onze hersenen de absolute baas zijn in ons lichaam. Maar de moderne microbiologie, zoals prachtig verwoord door Dr. Gijs Jansen, laat een heel ander beeld zien. In onze darmen huist een “alien” ecosysteem van biljoenen bacteriën dat via ingenieuze assen communiceert met onze huid, onze longen en — misschien wel het belangrijkste — ons brein.

De 21ste-eeuwse benadering van het microbioom stapt af van de complexe lijstjes met Latijnse namen. Het gaat niet meer om de individuele bacterie, maar om wat die groepen bacteriën doen. Zie je darmflora als een grote stad: het is minder relevant of ‘Jan’ of ‘Piet’ er woont, het gaat erom of de bakker brood bakt en de vuilnisman het afval ophaalt. Wanneer deze functionele groepen uit balans raken, merken we dat niet alleen in onze buik, maar ook in ons hoofd.

Een fascinerend aspect hiervan is de productie van neurotransmitters. Stoffen als serotonine, die ons een gevoel van welbehagen geven, worden voor het overgrote deel in de darm geproduceerd uit onze voeding. Als de juiste bacteriën (zoals de ‘geluksbacterie’ Faecalibacterium prausnitzii) niet actief genoeg zijn, kan dit leiden tot somberheid of slaapproblemen. Dit verklaart waarom we onszelf letterlijk “blij kunnen eten” met de juiste bouwstoffen, zoals tryptofaan uit eiwitten.

Wat deze nieuwe wetenschap echt praktisch maakt, is het inzicht in metabole activiteit. Dr. Jansen legt uit dat traditionele tests vaak alleen kijken naar de aanwezigheid van bacteriën. Maar een bacterie die aanwezig is maar niets doet — een ‘zombie’ — draagt niet bij aan je gezondheid. Door de activiteit te meten, kunnen we veel gerichter ingrijpen. Soms heb je geen nieuwe bacteriën nodig (probiotica), maar moet je de aanwezige populatie simpelweg een “schop onder de kont” geven met de juiste vezels (prebiotica).

De les voor ons allemaal? Onze gezondheid is een ecologisch evenwicht. We zijn in de moderne wereld vaak “te schoon” opgegroeid, waardoor onze interne database aan informatie beperkt is gebleven. De weg naar herstel ligt in variatie en leefstijl. Eet die peer (met schil en steencellen!), kies voor resistente zetmelen en begrijp dat je darmen de dirigent zijn van je algehele vitaliteit. Wie goed zorgt voor zijn innerlijke ecosysteem, krijgt daar een scherper brein en een gelukkiger leven voor terug.

Eind juni mocht ik in London een groot congres over Integrative Geneeskunde bezoeken. Nu was het congres, Integrative & Personalised Medicine, toegankelijk voor meer dan alleen de beroepsbeoefenaren uit het Verenigd Koninkrijk; zodoende waren er maar liefst 43 nationaliteiten vertegenwoordigd!
Drie dagen lang, van 9-17.30 uur, was er een keur aan sprekers uit tal van disciplines in de gezondheidszorg die allen de patiënt als volledige persoon centraal willen stellen. Mooi, zou je zeggen, en eigenlijk ook wel voor de hand liggend. Maar de praktijk in Nederland is vaak anders. Dat ook het VK hierin nog een lange weg te gaan heeft, bleek uit de cijfers. Daar schrok ik erg van. Al is het wel zo dat het VK de laatste 20 jaar een enorme bezuiniging heeft gehad op met name de National Health Service.

Tal van huisartsen (GP’s) pleitten ervoor dat we niet slechts moeten kijken naar de aandoening zelf, maar dat we oog moeten hebben voor de omstandigheden die ertoe leiden dat mensen een matige of slechte gezondheid hebben. Want die omstandigheden kunnen heel bepalend zijn. Iemand die twee banen moet hebben om financieel rond te kunnen komen, loopt al snel een flinke achterstand in gezondheid op. Maar ook de condities van het huis waarin een patiënt woont, speelt een rol. En zijn positie in de gemeenschap waar hij deel van uitmaakt – of juist geen deel van uitmaakt. Het bepaalt mede de keuzes die hij maakt op het gebied van voeding en beweging.
Dr Bogdan Chiva-Giura, lid van een commissie die, vrij vertaald, verder wil kijken dan pillen voorschrijven, gaf een emotioneel pleidooi om de hierboven genoemde omstandigheden die leiden tot ongezondheid niet weg te poetsen als zijnde ‘niet relevant’.
Patrick Holden, oprichter van de British Organic Farmers, gaf een even warm pleidooi om weer voeding te produceren dat de naam voeding waard is.
En Dr. Zach Bush uit de VS presenteerde vernietigende conclusies over het gevolg van het gebruik van Round-up op onze voeding en gezondheid.

Op divers gebied blijkt de situatie in Nederland niet veel anders dan in het VK. Bovendien bleek ook op deze conferentie dat er enorme besparingen op de kosten van de gezondheidszorg mogelijk zijn, omdat je verschillende chronische aandoeningen kunt omkeren via complementaire methoden. Ook de nagenoeg onbeheersbare stijging van de kosten is in het VK (en grote delen van de westerse wereld) niet anders dan in Nederland. Dus is het ontkennen en niet gebruiken van de complementaire zorg als toegevoegde waarde vanuit gezondheids- en financieel oogpunt eigenlijk enorm onverstandig.

Door het congres inhoudelijk heel breed op te zetten, werd vooral de eensgezindheid onder de diverse disciplines uitgedrukt. Dat ondersteun ik van harte. En ik zou graag ook in Nederland een dergelijk congres zien. Maar wie gaat daarvoor de kar trekken? Goeie vraag!